Çeviri

Taslak G, Melankoli (1895) – Sigmund Freud

I

Karşımızdaki[1] olgular aşağıdaki gibidir:

(A) Melankoli ve [cinsel] anestezi arasında çarpıcı bağlantılar vardır. Bu, pek çok melankoliğin uzun anestezi geçmişi (1), anesteziyi kışkırtan her şeyin melankolinin gelişimini desteklemesi (2), belirli bir tipteki, psişik olarak oldukça talepkâr olan, güçlü isteğin (longing, ç.n.) kolaylıkla melankoliye dönüştüğü ve anestetik olan kadınların varlığı (3) tarafından desteklenir.

(B) Melankoli nevrasteninin mastürbasyon yoluyla yoğunlaşması olarak gelişir.

(C) Melankoli şiddetli kaygı ile tipik bir birleşimde görülür.

(D) Melankolinin tipi ve aşırı biçimi[2] dönemsel ya da döngüsel kalıtsal biçim gibi gözükür.

 

II

Bu malzemeden bir şeyler çıkarabilmek için sabit başlangıç noktalarına ihtiyaç duymaktayız. Bunlar, aşağıdaki değerlendirmeler tarafından sağlanıyor gibidir:

(a) Melankoliye karşılık gelen duygulanım yastır – yani, kaybedilen bir şeyin özlemi. Dolayısıyla melankoli bir kaybın meselesidir – dürtüsel yaşamda bir kayıp.

(b) Melankoliye paralel olan beslenme nevrozu anoreksiyadır. Genç kızların meşhur anorexia nervosa’sı (dikkatli bir gözlem ile) cinselliğin gelişmediği yerdeki melankoliymiş gibi gelir. Hasta, başka hiçbir sebep olmaksızın basitçe iştahı olmadığından için yemediğini iddia eder. Cinsel terimler bağlamında iştahın kaybı libidonun kaybıdır.

Dolayısıyla, melankolinin kayıp libidonun yasını içerdiği düşüncesinden başlamak pek de yanlış olmayacaktır.

Bu formülün melankolik hastaların oluşumlarını ve karakteristiklerini açıklayıp açıklamadığı görülecektir. Bunu cinselliğin şematik diyagramı temelinde tartışacağım.

 

III

Şimdi, sıklıkla kullandığım[3] cinselliğin şematik diyagramı temelinde psişik cinsel grubun (ps. S.)[4] hangi koşullar altında uyarılma miktarındaki eksiklikten mustarip olduğunu inceleyeceğim. İki muhtemel olgu şöyledir: (1) şayet s. S.’nin (somatik cinsel uyarılma) azalır ya da kesintiye uğrarsa ve (2) şayet cinsel gerilim Ps. S.’ten [psişik cinsel grup] başka yöne çekilirse. s. S.’nin [somatik cinsel uyarılma] kesintiye uğradığı ilk durum muhtemelen dönemsel olarak yinelenen yaygın-şiddetli tam melankolinin ya da üretimde artış ya da kesinti dönemlerinin değiştiği dönemsel melankolinin karakteristiğidir. Dahası, bizim teorimize göre E.’nin (hedef-organ) aşırı boşalımına[5] ve böylece E.’de düşük seviyede uyarıma sebep olan –aşırı mastürbasyonun, s. S.’nin [somatik cinsel uyarılma] üretimine etki edeceğini ve s. S.’de süreğen bir azalışa ve nihayetinde p. S.’in [psişik cinsel grup] zayıflamasına sebep olacağını varsayabiliriz. Bu nevrastenik melankolidir. Cinsel gerilim p. S.’den [psişik cinsel grup] başka yöne çekilirken s. S.’in [somatik cinsel uyarılma] üretiminin ortadan kalkmadığı [ikinci] durum, s. S.’in [somatik cinsel uyarılma] başka bir yerde – sınırda [somatik ve psişik arasında] – işe koşulduğunu varsayar. Ne var ki bu, kaygının belirleyicisidir; ve bu doğrultuda bu, kaygı nevrozu ve melankolinin karışık bir biçimi olan kaygılı melankoli durumuyla da kesişir.

Dolayısıyla bu tartışmada birbirinden ayrılması gereken üç melankoli biçimi açıklanmıştır.

 

 

[Şekil 1] Cinselliğin Şematik Resmi
(Standard Edition’daki şemayı Türkçeleştiren: Burak Maşalacı)

IV

Nasıl olur da anestezi melankolide bu rolü oynar?

Şematik diyagrama göre aşağıdaki türden anesteziler mevcuttur.

Anestezi, şüphe yok ki, daima hedef organı boşaltan refleksif eylemin ardından ps. S.’ye [psişik cinsel grup] yönlendirilmesi gereken V.’nin (şehvetli duygu) eksikliğini içerir. Şehvetli duygu boşaltım miktarıyla ölçülür.

(a) E. (hedef-organ) yeterince yüklenmemiştir; dolayısıyla coitus esnasındaki boşalma hafif, V. [şehvetli duygu] oldukça azdır: cinsel soğukluk (frigidity, ç.n.) olgusu.

(b) Duyumdan refleksif eyleme giden patika zarar görmüştür, dolayısıyla eylem yeterince güçlü değildir. Öyle ise V.’deki boşalım da ayrıca hafiftir: mastürbatif anestezi durumu, coitus interruptus anestezisi vb.

(c) Aşağıdaki her şey sırasıyladır; yalnızca V., ps. G.’ye [psişik cinsel grup] başka bir yönle (iğrenme-savunma) ilişkili olduğu için atfedilmemiştir: bu, histerik anoreksiya (iğrenme) ile tamamen benzer olan histerik anestezidir.

Öyle ise anestezi hangi ölçüde melankoliyi destekler?

Cinsel soğukluk durumunda (a) anestezi melankolinin sebebi değil, ona eğilimin göstergesidir. Bu, bu makalenin başında bahsettiğim A Olgusu (1) ile uyumludur. Diğer olgularda anestezi melankolinin nedenidir zira ps. G. [psişik cinsel grup] V.’nin girişi ile güçlenir ve eksikliği ile zayıflar. (Hafızada uyarılmanın bağlanmasının genel teorilerine binaen).[6] Dolayısıyla A Olgusu (2) dikkate alınmalıdır.

Anestetik olmadan melankolik olmanın mümkün oluşu bunu takip eder. Melankoli S.’nin [somatik cinsel uyarım] azalışı ile ilgiliyken anestezi V.’nin azalışı ile ilgilidir. Ne var ki anestezi, melankoliye hazırlığın bir göstergesidir zira p. S. [psişik cinsel grup] V.’nin azalışında s. S.’nin [somatik cinsel uyarım] azalışında olduğu kadar zayıflar.

 

V

     Düşünülmesi gereken soru anestezinin melankolik kadınlarda nasıl böylesine baskın olduğudur. Bu onlar tarafından oynanan pasif rolden doğar. Anestetik bir adam kısa zaman içerisinde hiçbir şekilde coitus’u gerçekleştiremeyecektir; bir kadının seçeneği yoktur. Kadınlar daha kolay anestetik olur zira,

(1) tüm yetiştirilişleri s. S.’yi [somatik cinsel uyarım] uyandırmamak ve aksi takdirde psişik uyaranlara sebep olacak tüm uyarıları değiştirmek – kesikli çizgiyi [şematik diyagramdaki] cinsel nesneden bütünüyle ps. G.’ye [psişik cinsel grup] yönlendirmek üzere işler. Bu zorunludur zira kuvvetli bir s. S. [somatik cinsel uyarım] mevcut olsaydı, ps. G. [psişik cinsel grup] kısa zamanda aralıklı olarak öyle bir güç edinirdi ki erkeklerin durumunda olsaydı, bu, cinsel nesneyi özgül tepkilerin neticesinde elverişli bir pozisyona getirirdi. Lâkin kadınların özgül tepkinin yayını bırakması gerekir; bunun yerine, onlar için, erkeği belirli bir özgül tepkiye ayartan kalıcı özgül tepkiler gereklidir. Dolayısıyla cinsel gerilim düşük tutulur, onun ps. G.’ye [psişik cinsel grup] erişimi mümkün olduğunca kesilir ve ps. G.’nin zarurî kuvveti başka bir şekilde sağlanır. Şimdi, eğer ps. G., E.’deki [hedef-organ] düşük seviyenin [gerilimin düşük seviyesinin] görünümünde bir isteklilik durumuna girerse, bu durum kolaylıkla melankoliye dönüşür. ps. G. kendinde, küçük bir dirence muktedirdir. Burada libidonun çocuksu, olgunlaşmamış tipiyle karşı karşıyayız ve yukarıda bahsedilen talepkâr, anestetik kadın [A Olgusu (3)] yalnızca bu tipi sürdürür.

(2) Kadınlar [erkeklerden çok daha kolay anestetik olurlar] zira sıklıkla cinsel eyleme (evlilik) aşk olmadan, yani, daha az s. S. [somatik cinsel uyarım] ve E. ile girişirler. Bu durumda cinsel soğuklukları vardır ve böyle kalırlar.

     E.’de düşük seviyede gerilim melankoliye esas eğilimi içerir gibi gözükmektedir. Böylesi bireylerde her nevroz kolaylıkla melankoli damgasını taşır. Dolayısıyla güçlü (potent, ç.n.) bireyler kolaylıkla kaygı nevrozu edinirken güçsüz (impotent, ç.n.) olanlar ise melankoliye eğilimlidir.

 

VI

[Şekil 2]

      

Şimdi, melankolinin etkileri nasıl açıklanabilir? En iyi tanımları şu şekildedir: dürtüsel güçsüzleşme (impoverishment, ç.n.) ve buna bağlı acıyla birlikte fiziksel ketlenme.

Şayet ps. G. uyarılmadaki büyük kayıp ile bir araya gelirse bitişik uyarılma miktarlarında bir emişi üretecek olan (sanki) fiziksel alana bir çekilmenin ortaya çıkacağını hayal edebiliriz. Bağlantılı nöronların[7] acıyı üreten uyarılmalarından feragat etmeleri gerekir. [Şekil 2]. Bağlantıların birbirinden ayrılması daima acı verici olur.[8]

[Şekil 3]

Burada kendisini diğer dürtüler ya da işlevlerde gösteren, uyarılmada (onun depolanışında) bir güçsüzleşme – bir iç kanama gibi – kurulur. Bu içe çekilme engelleyici şekilde, bir yara gibi, acıya benzer bir şekilde işler (krş. Fiziksel acının teorisi[9]). (Bunun bir karşılığı taşkın uyarılmanın tüm bağlantılı nöronlarla ilişkiye girdiği mani tarafından sunuluyor olabilir [Şekil 3]).[10] Öyle ise bu noktada nevrasteniye bir benzerlik söz konusudur. Nevrastenide oldukça benzer bir güçsüzleşme uyarılmanın tükenmesine, sanki bir delikten sızmasına, bağlı olarak meydana gelir. Fakat bu durumda boşa pompalanan s. S.’dir [somatik cinsel uyarılma]; melankolide delik psişik alandadır. Ne var ki nevrastenik güçsüzleşme psişik alana genişleyebilir. Ve, görünümler öylesine benzerdir ki kimi durumlarda güçlükle ayırt edilebilir.

 

Çeviride Standard Edition’ın I. Cilt’inin 1966 tarihli baskısı esas alınmıştır. Köşeli parantez içerisindeki dipnotlar S.E. editörlerine, sonlarında “ç.n.” ibaresi bulunan dipnotlar ise bana aittir. Metne ait ilk şema Burak Maşalacı tarafından Türkçeleştirilmiş, diğer şemalara müdahale edilmemiştir.

 

Çeviren: İbrahim Şahin Ateş

[1] [Tarihsiz. Anf.’un (Aus den Anfängen der Psychoanalyse [Freud ve Fliess arasındaki seçme mektuplardan oluşan kitabın ismi. Türkçeye çevrilmemiştir.]  ç.n.) editörleri bu taslağı 7 Ocak 1895 tarihine atfederler. Bu durum bu taslağı kaygı nevrozu üzerine 15 Ocak 1895’te yayınlanan ilk makaleden (1895b) eski kılar.]

[192. sayfadaki dipnot 1’e bakınız.] Bahsi geçen dipnot “Taslak E’ye” aittir ve ilgili kısmı şu şekildedir: “Freud modern psikiyatrinin “depresyondan” bahsedeceği yerlerde sıklıkla “melankoli” terimini kullanır”, ç.n.

[2] [Aşırı biçimleri hastalığın “tipi” olarak kullanma yöntemi Freud’un Charcot’dan aldığı bir yöntemdi. Charcot’nun Leçons du mardi (1892-1894)’sinin çevirisine yazdığı önsöze bakınız.]

[3] [Arka sayfadaki diyagram yakinen incelenmeyi hak etmektedir. Yalnızca bu taslağa değil Freud’un o dönemdeki çalışmalarının tümüne – bilhassa da kaygı nevrozu üzerine makalesine (1895b), Standard Ed., 3, 88 ve 108, ışık tutmaktadır.]

[4] [Yani, belirli bir eşiğe ulaştıktan sonra fiziksel cinsel gerilimin ilişkilendiği ve gerilim üzerine çalışan, onunla psişik olarak başa çıkan düşünceler grubu. Burada, bu el yazmalarında başka yerlerde de olduğu gibi, Freud çok sayıda kısaltma kullanır. Kendisi de onları tek biçimli şekilde kullanmaz ve dağılım biçimleri genellikle pek kolay değildir. Dolayısıyla bu paragrafta kendisi “Ps. S.’nin” “psişik cinsel gruba” karşılık geldiğini açıklar; lâkin aşağıdaki bir düzine satırda kati suretle aynı kavram olan “p. S.’yi” ve sonrasında “ps. G.’yi” buluruz. Anf.’de “s. S.” kısaltmasının hatalı olarak tekrar tekrar Freud’un özel olarak atfettiği “somatische Sexualerregung” (“somatik cinsel uyarılma”) yerine “somatische Sexualspannung’a(“somatik cinsel gerilim”) karşılık geldiği işaret edilmelidir.]

[5]Unloadyükünden kurtulmak şeklinde de çevrilebilirdi. Bu metnin ve Freud tarafından bu metin ile aynı dönemde yazılan diğer etiyolojik çalışmaların nöroloji ve psişik ekonomi arasındaki ilişkileri sıklıkla gözler önüne serdiğini akılda bulundurmak gerekir. Yük ya da yatırım olarak çevrilebilecek Besetzung İngilizceye “cathexis” Fransızcaya ise “investissement” olarak çevrilir. Nitekim ben “unload’ı” boşalma olarak çeviriyor isem bunun sebebi hem ekonomik hem de cinsel vurguyu karşılayabilmek istememdir, ç.n.

[6] [Bu Proje’de derinlemesine tartışılmıştır.]

[7] Bağlantı nöronları (interneurons) da denebilir, ç.n.

[8] Krş. Sigmund Freud, “Yas ve Melankoli” (1917[1915]) Metapsikoloji çev. Emre Kapkın & Ayşen Tekşen içinde (İstanbul: Payel, 2013), 245, ç.n.

[9] [Bu kısa bir süre sonra Freud tarafından Proje’nin 1. Bölüm’ünün 6 ve 12. Kısımlarında, bilhassa sayfa 307’de tartışılır. Burada şu makalelere benzeri göndermeler sıralanmıştır: Haz İlkesinin Ötesinde (1920g), Standard Ed., 18, 29-30 ve Ketvurmalar, Belirtiler ve Kaygı (1926), Standard Ed., 20, 170-2. “Bir açık yara” benzetmesi “Yas ve Melankoli’de görülür, Standard Ed., 14, 253.] İngilizce çevirinin editörlerince düşülen bu dipnota ek olarak “açık yara/yara izi” benzetmesinin görülebileceği bir başka makale “Bir Çocuk Dövülüyor’dur” (1919), Sigmund Freud, Psikopatoloji çev. Hakan Atalay içinde (İstanbul: Payel, 2013), 167.

[10] [Bu cümleyi parantez içerisinde yazdık zira aksi takdirde düşünce akışını bozuyor gibidir. Takip edenler melankoliyi maniyle değil nevrasteni ile karşılaştırıyor gibi gözükür.]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu